Kunstmuseum aan zee Collecties van
de Provincie
West-Vlaanderen en
de Stad Oostende

News

Nieuwe aankoop collectie Mu.ZEE.

Mu.ZEE start het nieuwe jaar met de aankoop van een werk van de Belgische futurist Jules Schmalzigaug (1882 – 1917)

 

De raad van bestuur van Mu.ZEE vzw keurde enkele dagen terug de aankoop goed van het werk Zonder titel van de Belgische futuristische schilder Jules schmalzigaug. Mu.ZEE die reeds in het bezit is van enkele werken waaronder het schilderij Dynamische uitdrukking van de beweging eener danseres uit 1914 verwerft met deze aankoop een sleutelwerk uit het oeuvre van deze veel te vroeg gestorven kunstenaar. Het schilderij komt van de erfgenamen van de kunstenaar; ze wensten dat dit topstuk in het oeuvre van Schmalzigaug deel zou uitmaken van een publiek toegankelijke collectie.

 

Op dit moment lopen de voorbereidingen van een nieuwe tentoonstelling in Mu.ZEE Jules Schmalzigaug en het kookboek van het futurisme die opengaat op 29 oktober en loopt tot 5 maart 2017.

Jules Schmalzigaug is de enige Belgische avant-gardekunstenaar die erin is geslaagd om al voor WOI aansluiting te vinden bij een internationaal georiënteerde avant-garde groepering, nl het Italiaanse futurisme. De tentoonstelling Jules Schmalzigaug en het kookboek van het futurisme zal terugblikken op de korte, maar zeer krachtige futuristische periode die Schmalzigaug in Italië en later als vluchteling in Den Haag heeft doorgemaakt. Om de retrospectieve tentoonstelling nog meer kracht bij te zetten wil Mu.ZEE zijn werk in zijn artistieke context presenteren met behulp van enkele binnen- en buitenlandse bruiklenen van werken van Italiaanse futuristen en andere Belgische avant-gardekunstenaars die een futuristisch georiënteerde periode doormaakten. Deze verdiende museale eerbetuiging komt op het meest geschikte moment: in  2017 zal het immers een eeuw geleden zijn dat deze jonge kunstenaar op jammerlijke wijze het leven liet.

Tegelijkertijd met Jules Schmalzigaug en het kookboek van het futurisme  zal er de tentoonstelling B-LAST  te zien zijn in de Oostendse Venetiaanse gaanderijen (Organisatie Stad Oostende, cultuur) , die de drie grote periodes in de abstracte kust van de afgelopen 100 jaar belicht.  Een combi-ticket met Mu.ZEE wordt aangeboden. 

 

Jules Schmalzigaug, Zonder titel, zonder datum

Collectie Mu.ZEE, Oostende

 

De vermoedelijke datering van dit werk is 1915-1917, Mu.ZEE vermoedt eerder 1915. Dit is een overgangswerk in het oeuvre van Schmalzigaug, op de grens tussen zuiver futuristische schilderstechnieken en -ambities en een zekere retour à l’ordre, in de zin van een vernieuwde belangstelling voor structuur (naast de typerende kleur) én klassiekere themata. Deze beide tendensen in één werk maken dit werk niet alleen tot een overgangswerk, ook tot een sleutelwerk in het oeuvre.

 

Van alle futuristen vertoont dit doek het meeste schildertechnisch invloeden van Gino Severini, wie Schmalzigaug de meeste talenten toedichtte na het zien van de tentoonstelling Les Peintres Futuristes Italiens in de Parijse Galerie Bernheim-Jeune. Het was Severini die eindelijk iets fundamenteel nieuw toevoegde aan de kunst: ‘Een figuur is niet langer een figuur; ze bestaat enkel uit fragmenten die op hun beurt worden vertroebeld en doorkruist door andere fragmenten’

 

In dit werk is duidelijk te zien hoe Schmalzigaug de visuele elementen fragmenteert (altijd in een scherpe driehoeksvorm) om de opeenstapeling van perspectieven en indrukken op tastbare wijze weer te geven.  In vroeger werk stond enkel de kleur in voor de versplintering van het optisch waarneembare. In dit werk ondersteunt de kleur ook een duidelijker wordende structuur. Zelfs de hint van de zwarte ‘tekenlijn’ is op dit doek niet meer zo veraf. De verschillende perspectieven (of het ‘verkeerde’ centraal perspectief) zijn zeer goed te zien als men de ogen eerst eens over de rechter benedenhoek en dan over de rechter bovenhoek laat glijden.

 

De hints van futurisme en Severini-gerelateerde kleuren zijn er nog, kijk maar naar de warm roze, de groene, blauwe en felgele accenten. Het grote verschil met Schmalzigaugs zuiver futuristische en panchromistische composities van 1912-1914 is de groeiende versobering van kleuren. Ook qua thematiek staat dit werk ver van het typische futurisme; niets van dansindrukken in drukke cafés en cabarets, niets van abstracte weergaves van snelreidende auto’s of motorfietse en al zeker geen verheerlijking van de algemene machine- en oorlogsesthetica. Aan dat laatste heeft Schmalzigaug zich overigens nooit echt gewaagd.

 

Dit werk toont meer als een stilleven met geabstraheerde elementen. Wat we zien is raadselachtig, een platenspeler of een gedekte tafel. Het kan allemaal. De witte onderzijde van het schilderij doet denken aan een tafellaken, zeker als dit werk vergeleken wordt met nog latere stillevens van Schmalzigaug waarin dezelfde witte tafellakens voorkomen. Deze latere stillevens keren veel duidelijker terug naar de figuratie. Bloemstukken en vazen worden dan terug duidelijk zichtbaar.

 

Door de perspectivische ‘misvormigheden’ en vlakbrekingen vanuit de kleur én de structuur, en door het thema van het stilleven, leunt dit werk visueel meer aan bij het Cézannes neo-impressionisme dan bij het historische futurisme. Last but not least, even de hersenen breken op de linkerbovenhoek. Wat doen die zwart-rood-gele verfstreken daar?

(tekst Adriaan Gonnissen) 



Overview news >>